Blog

Iż-żgħożija tiegħi kienet differenti sew mit-tfulija tiegħi. Dan mhux biss għar-raġunijiet ovvji li jgħaddi kulħadd minnhom. Ibda’ biex kont bdejt immur l-iskola r-Rabat fil-Kunvent ta’ Sant’ Agata, jew aħjar fil-Kulleġġ Missjunarju ta’ San Pawl. Dwar dan hemm ħafna xi ngħidu, pero mhux għalissa, anke għax kif għedt dawn ir-rakkonti mhux qed nippreżenthom b’mod kronoloġiku u l-akbar attenzjoni qed intiha lill-mużika aktar minn kollox.

Fil-kuntest ta’ dak li qed nippreżenta f’din is-sensiela, l-akbar bidla kif bdejt ħiereġ mit-tfulija kienet fil-mod ta’ kif bdejt naċċessa l-mużika. Ibda’ biex, issa kelli radju żveljarin fuq is-sodda u allura l-mużika prattikament kienet nonstop f’kamarti. Dan ir-radju ħabibbni sew mal-idea tax-xandir bħala karriera; dwar hekk żgur li ngħid aktar f’siltiet oħra li għandhom ġejjin f’din is-sensiela.

Maż-żgħożija bdiet ukoll l-opportunità li l-ħbieb tiegħi jinfluenzaw il-gosti mużikali tiegħi b’mod dirett. Wieħed li ħalla effett qawwi fuqi fil-bidu tas-snin 80 huwa xi ħadd li għandni niltaqgħa miegħu regolarment anke issa, avolja l-ħbieberija tagħna m’għadix tali li niltaqgħu nisimgħu l-mużika flimkien. Illum il-ġeneru favorit tiegħu huwa d-Doom Metal u mill-ewwel nista’ ngħid li dan il-ġeneru mhux xi wieħed li nfittxu jien, anke jekk ma niddejjaqx nisma’ xi siltiet minnu kultant, b’mod partikolari minn esponenti Maltin.

Dan il-ħabib kien fan kbir ta’ Deep Purple. Dan il-grupp kien infired f’dawk l-ewwel snin li konna niltaqgħu nisimgħu l-mużika tagħhom. Dan kien ftit snin biss wara li Ritchie Blackmore kien ħareġ bil-grupp Rainbow u tfaċċaw il-Whitesnake. Dawn iż-żewġ gruppi tal-aħħar ma tantx kienu għall-gosti tiegħi. Tajjeb ngħid li l-albums tad-Deep Purple favoriti tiegħi f’dak iż-żmien kienu dawk li ħarġu qabel l-1970, jiġifieri qabel ma’ Ian Gillan beda jkanta u jwerżaq magħhom. Għalija Shades of Deep Purple, Book of Taliesyn, u Deep Purple III huma trioġija tajba ferm. Il-ħoss tad-Deep Purple f’dawk is-snin kien notevolment differenti minn dak li ħarġu bih minn Deep Purple in Rock ‘l hinn. Dan apparti l-fatt li kienu jagħmlu numru ta’ covers b’arranġamenti tassew partikolari, fosthom Help u We Can Work It Out tal-Beatles, kif ukoll Lalena ta’ Donovan u River Deep Mountain High li konna nafuha aktar mingħand Ike u Tina Turner.

Dawn l-arranġamenti, ħafna drabi ta’ Jon Lord, imma xi drabi ta’ Blackmore ukoll, spiss kienu joħorġu mit-tradizzjoni tar-rock u l-pop u jmorru lejn aspetti ta’ mużika klassika. F’xi passaġġi, kienu jespolra ukoll skajjel b’armonija doppja li għal xi widnejn Ewropej jistgħu jintemgħu orjentali. Dawn kienu s-siltiet fost l-aktar favoriti ta’ dan il-ħabib tiegħi li ntroduċieni mhux biss għall-mużika tad-Deep Purple imma ukoll tal-Uriah Heep, Black Sabbath, u diversi oħra li kienu magħrufa l-aktar għal mużika rock qawwija fis-snin 70.

Din tal-ħsejjes orjentali pero kienet għal qalbna wisq. Ikolli ngħid li dak iż-żmien din il-kelma “orjentali” ma kontx insibha problematika meta użata biex tirreferi għal diversi kulturi mil-lvant tal-mappa msawra min-nies fil-punent. Kulturi Indjani, Ġħarab, Ottomani, Persjani, Ġappuniżi, Indonesżjani, u x’naf kien kienu kollha jissejħu orjentali, daqs li kieku kien hemm xi rabta bejniethom aktar min-nuqqas ta’ għarfien li kellna aħna tagħhom.

L-għaxqa tagħna nqalbu fuq ir-radju, speċjalment bil-lejl meta konna nirċievu ferm aktar stazzjonijiet fuq il-medium wave, biex ninżertaw xi ħsejjes orjentali. Wieħed mill-istazzjon li konna nisimgħu regolarment, tal-anqas għal perjodu qasir ta’ żmien, kien ir-radju tal-Kajr mill-Eġittu, jew bl-isem uffiċjali tiegħu إذاعة القاهرة, li għal min jaf jaqra bl-Għarbi jgħidlek li tinqara Iza’at al Qaahira. Għalina kien jinħass qisu ġej minn dinja oħra.

Fl-istess żmien, b’xi mod kont ħadt interess fil-mużika li ħarġet mill-kultura tas-surfing minn California matul is-snin 60. Dan aktarx li ġara għax kont rajt il-film Dead Man’s Curve dwar l-istorja ta’ Jan and Dean fuq it-television. Proabbilment kien l-ewwel biopic li qatt rajt dwar xi ħadd mix-xena mużikali apparti xi Al Jolson Story jew hekk. Anke fost l-ewwel LPs li qatt xtrajt, kien hemm Jan and Dean u l-Beach Boys filfatt. Hi x’inhi, fost l-iprem siltiet ta’ dan il-ġeneru ta’ mużika hemm il-famuża Misirlou ta’ Dick Dale. Dik jafuha anke aktar nies bis-saħħa ta’ Quentin Tarantino għax użha fil-ftuh tal-film tiegħu Pulp Fiction kif ukoll is-samples li hemm minnha f’Pump It tal-Black Eyed Peas li ħarġet xi 15-il sena ilu.

Li ftit jafu nies mill-punent huwa li Misirlou hija għanja qadima mil-lvant tal-mediterran li konna nisimgħu spiss f’xi verżjoni minn bosta bl-oud jew anke bil-bouzouki fuq xi wieħed minn dawk l-istazzjonijiet orjentali wara li nkunu xbajna mill-mużika tad-Deep Purple. Xi ftit tas-snin wara qrajt il-ktieb Orientalism ta’ Edward Said għall-ewwel darba u bdejt nifhem bil-mod kemm il-preċezzjoni tagħna ta’ dik il-parti tad-dinja hija storta mid-dominanza kummerċjali tal-punent.

Ikun tajjeb jekk nieqaf naħseb dwar il-jukebox wara llum. Il-jukebox li kellna fil-bar tal-ġenituri tiegħi ma kienetx l-unika waħda sinifikanti f’ħajti. Kien hemm oħra li tfaċċat fis-sajf ta’ meta kelli xi 14 jew 15-il sena; dwar din forsi nikteb xi ħaġa aktar ‘l quddiem. Fil-granet li għaddew il-jukebox daħlet fl-istorja diversi drabi. Naħseb li issa wasal il-waqt li ngħid xi ħaġa tal-aħħar dwarha, tal-anqas għalissa, u ngħaddu għal xi ħaġa oħra f’dan il-vjaġġ bla destinazzjoni. L-għan tiegħi jibqa xi forma ta’ għarfien, imqar miegħi nnifsi, dwar kif żviluppajt il-ġosti mużikali tiegħi matul is-snin. La rrid nibqa niftakar biss memorji minn tfuliti u wisq anqas ma rrid nimxi biss b’mod kronoloġiku.

Fl-post ta’ qabel din bdejt nitkellem dwar il-jazz. Fil-jukebox ma nafx li qatt kellna jazz. Dan anke għax il-ġeneru tal-jazz ftit li xejn joħorġu singles minnu. Jekk mhux f’għamla ta’ single li ddur b’45 rpm qajla kien hemm ċans li xi forma ta’ mużika jew oħra tidħol f’jukebox, sa ma l-format inbidel f’dak ta’ CDs fis-snin 90 meta anke ma’ jukeboxes b’siltiet operistiċi ltqajt. Fil-jukebox tal-45 rpm l-eċċezjonijiet kienu jkunu jew xi diski ta’ jazz standards minn xi Ella Fitzgerald, jew it-taħlit tal-jazz mar-rock melodjuż, kif semmejna fil-mużika ta’ gruppi bħal Chicago u Blood, Sweat & Tears, inkella f’xi silta smooth jazz qabel ma’ Kenny G tellifni l-gost ta’ dan l-istil ta’ jazz ħafif darba għal dejjem.

Tispikka mis-snin tal-jukebox id-diska If You Leave Me Now taċ-Chicago li niftakar ċar qisu l-bieraħ lil Philip Fenech (magħruf l-aktar bħala diriġent tal-BJs u/jew fil-GRTU) li kien parruċċjan regolari fil-bar tagħna jagħżel din id-diska regolarment għal bosta ġimgħat fuq il-jukebox. Philip il-Faggy, kif konna nsibuh dak iż-żmien, kien wieħed mill-bosta karattri kkuluriti li kienu jiġu fil-bar tagħna regolarment. Ma kienx l-unika wieħed li kellu gosti mużikali partikolari, imma huwa wieħed minn ftit li għandi f’kuntatt magħhom sal-lum. Meta ftit ilu, m’ilux wisq però, intervistah Noel D’Anastas fuq ir-radju waqt il-programm tiegħu Tfuliti u Żgħożiti, Philip għażel li jsemmi l-bar tagħna bħala punt ta’ referenza importanti għalih f’dik li kienet it-trobbija tiegħu. Għandi nifhem li kien qed jgħid b’mod partikolari għat-tfassil tas-sensibilità kulturali tiegħu b’mod ġenerali.

Esponent ieħor tal-jazz li jispikka minn dawk is-snin tal-jukebox huwa George Benson. Dan aktarx li wasal fil-jukebox wara li missieri kien akkwista cassette tal-album tiegħu Weekend in L.A. mingħand Antoine Bonnici Soler, mużiċist prim li kellu effett sinifikanti fuqi b’mod li nista’ niddiskrevih biss bħala kważi subliminali. Hu u missieri t-tnejn kienu jħobbu l-bossa nova u allura permezz t’Antoine tkattar ukoll l-aċċess li kelli għal mużika ta’ Jobim u oħrajn ‘l hinn minn dak li kellu diġà missieri d-dar.

Mhux ċert 100% minn dan li se ngħid issa, imma għandi l-impressjoni li fil-jukebox kienet tfaċċat is-single On Broadway ta’ George Benson ftit qabel ma tlaqna mill-bar darba għal dejjem fl-1979. Niftakarni nisma’ din id-diska diversi drabi. Kienet ukoll fuq wieħed mill-cassettes li kellna d-dar, imma jidhirli li kienet fil-jukebox ukoll. Ma nistkantax jekk qed inħawwad. Fl-aħħar mill-aħħar qed nitkellmu dwar memorji ta’ aktar minn 40 sena ilu li qatt qabel illum ma ndenjajt ruħi nipprova niktibhom.

Il-memorja xi ħaġa stramba. Għandha tendenza tqarraq bina. Bosta drabi niftakru ċertu affarijiet isbaħ milli fil-fatt kienu jew forsi anke agħar milli forsi kienu. Għalhekk intenni li jien u n-nostaġija ma tantx aħna ħbieb. Jien u l-memorja apparti n-nostalġija, storja oħra. Mal-memorja għandi relazzjoni kumplessa li xi drabi hija eżaltanti u minn xi daqqiet oħra tassew frustranti.

Jien u nerġa naqra dak li ktibt s’issa f’din is-sensiela bdejt nintebaħ li aktarx mhux qed nagħti biżżejjed attenzjoni lill-mużika li skoprejt permezz tat-television. Qed ngħid dan l-aktar għax hemm tipi ta’ mużika li ma ltqajtx magħhon permezz tar-record player jew it-tape recorder, u wisq anqas fil-jukebox jew fuq ir-radju. Il-genru l-aktar ovvju għalija li jidħol kexxun f’din il-kategorija huwa l-jazz.

Il-mużika jazz ilha teżisti mill-anqas nofs seklu aktar mir-rock u għalhekk fis-snin 70 l-istazzjonijiet tar-radju aktarx li kienu jsibuha komda jużawha bħala bażi strumentali meta l-mużika orkestrali forsi ma kienetx tinħass li tista’ twassal ħoss modern. Kien hemm ukoll l-ewwel esperimenti bil-mużika elettronika madwar dan iż-żmien, imma naħseb li dawk aktar wasslu biex qarrbu l-pop mar-rock, speċjalment fis-snin 80. F’dik il-kategorija hemm ħsejjes ta’ nies bħal Vangelis jew Jean Michelle Jarre, fost oħrajn.

Il-jazz għandu storja vasta u s-sotto-generi fi ħdanu huma bosta, uħudu minnhom diverġenti ferm minn dak li kienu jsejħu jazz fl-antik. Il-jazz popolari infiltra f’oqsma oħra li kelli aċċess għalihom jien meta kont tifel matul is-snin li kont għadni qed niskopri l-mużika. Allura tista’ tgħid li minħabba l-elementi tas-swing u l-blues fil-mużika popolari li wasslet għar-rock ‘n roll, xorta kont espost għal ħafna idjomi tal-jazz. Apparti xi gruppi popolari tal-jazz rock fis-snin 70 bħal Chicago jew Blood, Sweat & Tears.

Hu x’inhu però, il-jazz kien ġeneru li rari konna niltaqgħu miegħu regolarment f’Malta qabel is-snin 90. Programm ta’ mużika jazz, imħallat b’xi qari ta’ poeziji, li kien jipproduċi Albert Marshall fuq it-television lejn nofs is-snin 70, ċertament li kien l-ewwel darba li rnexxieli nara esponenti lokali jdoqqu din it-tip ta’ mużika. Sammy Murgo fuq is-sax, Tony Agius fuq il-kitarra, u Charles Gatt is-City fuq il-vibes, kienu mpressjonawni mhux ftit. Apparti hekk pero, ma niftakar qatt aktar mużika jazz fuq l-istazzjon nazzjonali tat-television, tal-anqas sas-snin 80 meta donni niftakar xi xandira straordinaja ta’ jam sessions mill-Mystique tal-Markiż Scicluna fil-Madliena, b’uħud mill-istess mużiċisti li kont rajt fil-programmi televiżivi Maltin tas-snin 70.

Fuq ir-RAI il-jazz kien jindaqq aktar spiss. Mhux biss għax kien hemm anke aktar jazz imdaħħal b’mod inċidentali kif għedt fil-bidu, imma anke għax kien ikun hemm shows ta’ mużika jazz live fl-istudios tar-RAI jew inkella xi filmati ta’ xi kunċert minn hawn jew minn hemm. Wieħed mill-aktar li kien jaffaxxinani f’dawk l-istess żminijiet kien Dizzy Gillespie.

Aktarx li laqtitni mhux biss il-mużika imma id-dehra tiegħu ukoll. Apparti l-wiċċ famuż li jintefah qisu ta’ żrinġ meta jonfoħ fit-trumbetta tiegħu, l-istrument tiegħu kellu għamla unika. It-tromba tat-trumbetta ta’ Gillespie ma kienitx dritta bħall-oħrajn kollha imma mdawra xi 45 grad ‘l fuq biex tipponta lejn is-saqaf. Dan id-disinn straordinarju tat-trumbetta kien itiha ħoss partikolari li biż-żmien sirt napprezza li kien jixraq sew għat-tip ta’ jazz li żviluppa hu flimkien ma’ Charlie Parker magħruf bħala bebop.

Biż-żmien bdejt insib aktar jazz fuq ir-radju, speċjalment fuq stazzjonijiet minn barra minn Malta. Sirt naraf il-ħoss ta’ Miles Davis kmieni ħafna, anke għax dan kien differenti minn ta’ kullħadd ieħor, speċalment f’dawk iż-żminijiet. Bdejt nitgħallem l-ismijiet ta’ mużiċisti bħal John Coltraine, Charlie Mingus, Herbie Hancock, Chick Corea, u Keith Jarrett u kont inqajjem widenejja sew kull meta kont ninżerta l-mużika tagħhom fuq xi wieħed minn dawn l-istazzjonijiet tar-radju. Il-jazz tagħhom kien xi ftit differenti minn dak ta’ Louis Armstrong li kien diġà jinħass kważi tradizzjonali f’dak iż-żmien.

Ara ma taħsbux li kont sirt xi aficionado tal-jazz. Naħseb li r-raġuni li ġbidt lejn il-jazz kienet mill-ġdid id-differenza. Ħsejjes li mhux ta’ kuljum. Mużika li tinstema’ dejjem differenti kull darba li tisma’ imqar l-istess silta minnha, speċjalment meta tkun esegwita live. Il-jazz hija mużika li biex iddoqqha trid verament ikollok sens ta’ kontroll fuq l-istrument tiegħek. Allura hija ukoll mużika li, tal-anqas f’dak iż-żmien, ma kontx tara tfal jew żgħażagħ idoqquha.

Għalina t-tfal fuq it-television kien hemm programmi tassew sbieħ fuq kull stazzjoni – mhux diffiċli meta tqis li kien hemm biss żewġ stazzjonijiet, tlieta l-aktar, b’kollox. Fost l-aktar favoriti tiegħi kien hemm il-Muppet Show. F’kull edizzjoni kien ikun hemm mistieden speċjali. L-biċċa l-kbira kienu jkunu kantanti popolari jew atturi komiċi. Kienet tassew xi ħaġa mill-isbaħ allura għal kull min kien jixtieq jara aktar jazz, meta fil-Muppet Show il-mistieden speċjali kien Dizzy Gillespie. Ma nafx kellhomx jazzisti oħra mistiedna fil-Muppet Show apparti Gillespie u Buddy Rich, li aktarx jerġa’ jitfaċċa fir-rakkonti tiegħi xi darb’ oħra. It-tnejn li huma kellhom fuq is-sittin sena meta dehru f’din is-sensiela u wisq naħseb li għamlu dan l-aktar biex jagħtu gost lit-tfal tat-tfal tagħhom milli għax ħassew li din kienet xi mossa kruċjali fil-karriera tagħhom bħala mużiċisti tal-jazz.