Blog

Ftit tas-snin ilu Ian Schranz xtara bar li għandu rabta m’aspett mill-ġrajjiet li qed nirrakkonta hawn. Hemm min jaf lil Ian bħala d-drummer tal-Beangrowers jew bħala kant-awtur mal-Bark Bark Disco. Jien hekk nafu. Allura skantajt xi ftit meta fetaħ il-Hole in the Wall mill-ġdid bħala bar fil-kantuniera fejn Triq il-Kbira tiltaqa’ ma’ Triq San Pawl, tas-Sliema. Ma nafx eżatt kif inhu issa dan il-bar għax għadni qatt m’erġjat mort hemm minn meta ħadu f’idejh Schranz. Minn xi ritratti li rajt fuq Facebook jidher li kif inhu issa hemm it-tendenza li jiġbed tip ta’ klijenti li aktarx li huma differenti sew minn dawk li kienu jmorru f’dan il-bar qabel. Qed ngħid hekk għax dan il-bar, li oriġinarjament kien ilu għaddej sa minn qabel it-Tieni Gwerra Dinjija, huwa post li jien għaddejt ħafna ħin fih meta kont għadni teenager, b’mod speċjali fis-sajf tal-1981.

Biex ħadd ma jitħawwad tajjeb ngħid li dan il-Hole in the Wall mhux il-bar li kellhom il-ġenituri tiegħi, fejn trabbejt sa ma kelli 10 snin. Il-Hole in the Wall għamilt referenza għalih fil-11-il parti ta’ din is-sensiela. Bar li fih kien hemm ukoll jukebox, naturalment. Dan il-bar ma kontx immur fih biex nixrob jew niltaqa’ mal-ħbieb, imma għax kont inħossni komdu hemm ngħid kelma ma’ Freddie, li kien ħa l-inkarigu ta’ barman u propjetarju mingħand missieru xi snin qabel. Missieru kellu ukoll restaurant imdaqqas bieb ma’ bieb li madwar l-istess żmien kien għadda f’idejn, Charlie Bartolo, li jiġi ħu dan Freddie.

It-tifkiriet tiegħi tal-Hole in the Wall marbutin speċifikament mas-sajf tal-1981 meta kelli l-ewwel opportunità f’ħajti naqla xi ħaġa tal-flus. Ma kienx impjieg propja, anke għax kont għadni taħt l-età. Kont aktar immur nati daqqa t’id lil Freddie f’ċertu ħinijiet fuq bażi regolari, niekol xi ħaġa ħafifa hemm, u ningħata xi ħaġa tal-pocket money. Kont niġbor u naħsel it-tazzi, insajjar xi burgers sempliċi għall-klijenti, u ngħid aktar minn kemtejn man-nies fil-bar, jew anke ma’ Freddie fil-waqtiet rari ma kienx ikun hemm wisq nies.

Apparti dan kollu, l-aktar ħaġa li niżlet tajjeb miegħi kienet meta Freddie qalli biex nieħu ħsieb l-għażla tad-diski fil-jukebox. Dan kien ifisser żewġ affarijiet. L-ewwel ħaġa kienet li mmur fil-ħanut ta’ Anthony D’Amato li dak iż-żmien kien hemm fi Triq Bisazza, ħames minuti bogħod mill-bar. Bħala t-tieni ħaġa kelli nara li l-jukebox ma tagħmel qatt aktar minn 10 minuti mhux qed iddoqq, biex b’hekk inħajjru lin-nies iwaddbu l-flus fiha biex idoqqu diska huma stess għax jintebħu biha qed iddoqq. “Doqq diski li taħseb li jħajjru lin-nies immoru jfittxu l-għażla tagħhom fil-jukebox,” kien qalli Freddie. Ma nafx eżatt jekk kontx inrexxieli nagħmel din it-tieni ħaġa b’mod sodisfaċenti, imma naf li f’dak li kienet l-ewwel responsabbilità, jiġifieri li nixtri diski ġodda, inħoss li kont neċċella b’mod faċli.

Nemmen li dan kollu, flimkien ma’ xi esperjenzi oħra li jissemmew f’din is-sensiela – inkluż dik fit-12-il parti – wassluni biex nibda nterraq bil-mod lejn karriera fil-qasam tax-xandir. Fis-sajf tal-1981 kien hemm għażla tassew varjata ta’ stili mużikali anke fil-klassifika tad-diski fir-Renju Unit, li f’dawk iż-żmien kienet indubbjament tiddomina fuq l-għażla ta’ diski li jidħlu f’kull jukebox f’Malta, avolja konna għandna friski mill-hekk imsejjaħ ħelsien tal-1979.

Fost id-diski li niftakar minn dak is-sajf kien hemm: Woman u Imagine ta’ John Lennon (li kien għadu kif inqatel ftit tax-xhur qabel) u l-verżjoni ta’ Jealous Guy tiegħu mir-Roxy Music, Ghost Town ta’ The Specials, Tainted Love fil-verżjoni tas-Soft Cell, Aneka b’Japanese Boy, u xi diski ta’ Shakin’ Stevens li kien għaddej b’vena popolari nostalġika għas-snin 50 f’dak iż-żmien.

Din in-nostalġija għas-snin 50, xi ħaġa li rrepetiet ruħa regolarment qisu kull għaxar snin b’veni nostalġiċi għas-snin 60, 70, 80, 90, eċċ fl-aħħar erbgħin sena, kienet ilha ħafna tinħema fil-memorja kollettiva permeżż ta’, fost oħrajn, is-sensiela televiżiva Happy Days bil-famuż teddyboy Fonzie u s-sigla ta’ Rock Around the Clock minn Bill Hayley. Modi oħra kif kienet titkattar din il-ħeġġa biex niftakru mużika ta’ żminijiet oħra kienu jinkludu s-sensiela tal-grupp kważi-parodija Sha Na Na (li ironikament anke dehru f’Woodstock għax kienu ħbieb ta’ Jimi Hendrix) fuq TVM, apparti il-film tal-musical Grease u revival tad-doo-wop u r-rockabilly b’mod prominenti minn gruppi “ġodda” b’ismjiet bħal Matchbox, Showaddywaddy, Darts, u Stray Cats. Aktarx li dan kien il-fenomenu li wassalni nfittex is-surf rock f’dak iż-żmien bil-mod li spjegajt diġà fil-post numru 12. Mal-qalba tat-80ijiet in-nostalġiji tal-50ijijet diġà kienu bdew imajnaw għal dwak tas-snin 60.

Ma komplejtx immur il-Hole in the Wall wara dak is-sajf għax bejn l-iskola u interessi oħra sibt sostituti totali għas-sodisfazzjonijiet li kont nieħu minn dak il-bar. Aktar tard il-Hole in the Wall għamel xi snin magħluq kompletament. Meta sirt naf li reġa’ nfetah minn Ian Schranz kważi xtaqt immur nittawwal ħa nara kif inhu issa, iżda bejn kif ġew l-affarjiet u bejn b’għażla ippreferejt li nibda niftkru kif kien f’dak is-sajf tal-1981.

Għalkemm fl-aħħar żewġ posts ktibt dwar memorji ta’ meta kont diġà dħalt fiż-żgħożija, ftakart li immedjatament qabel dan il-perjodu kont għaddejt minn fażi sinifikanti oħra fir-relazzjoni tiegħi mal-mużika. Kif jaf min sewgwa din is-sensiela mill-qrib, sa ma kelli madwar 10 snin il-mużika f’ħajti kienet preżenti ħafna permezz ta’ diversi oġġetti li bihom in-nies normalment jisimgħu l-mużika. Minn daqshekk kont iffortunat ħafna, naħseb. Meta nieqaf naħseb aktar dwar hekk nara li kont iffortunat anke aktar għax il-ġenituri tiegħi kienu ddeċidew li jibgħatuni nitgħallem indoqq il-pjanu minn età żgħira ħafna.

Ommi tgħid li kelli 3 snin meta bdejt immur il-lezzjonijiet tal-pjanu. Aktarx li kelli xi ftit aktar, imma mhux wisq. Fost l-ewwel memorji vividi li għandi hemm dawn il-lezzjonijiet li kienet ittini ċertu Miss Rose Portelli fi Triq Isouard, tas-Sliema. Wara ġurnata tgħallem lit-tfal iż-żgħar fl-iskola tad-Dorotej, kif konna nsibu dik li formalment kienet il-primarja ta’ St Dorothy’s School fit-triq tagħna stess, Miss Rose kienet tati l-lezzjonijiet privati d-dar u mbagħad tmur iddoqq l-armonju fil-knisja ta’ San Girgor kull filgħaxija.

Kellhom jgħaddu ħafna snin biex nintebah li Triq Isouard ma kienetx imsemmija mhux għal xi żmiel famuż tat-tlielaq, kif kien hemm xi ħadd li qalli meta kont tifel, imma għall kompożitur Franċiż Nicolò Isouard li twieled Malta xi mitejn sena qabel. Fil-fehma tiegħi, ftit li xejn napprezzaw lil Isouard bħala poplu Malti. Veru li hemm din it-triq imsemmija għalih, u anke oħra fil-Marsa. Fil-Mosta hemm każin tal-banda, jew aħjar Soċjetà Filarmonika, b’ismu kif ukoll bust tal-bronż f’kantuniera fil-qrib quddiem GasanMamo Insurance. Kien hemm sala tal-mużika msemmija għalih fil-Belt Valletta ukoll, bieb ma’ bieb mat-Teatru Manoel, imma din sparixxiet fl-aħħar snin.

Attentati uffiċjali biex jitkattar ismu kellna matul is-snin, anke jekk mhux wisq riċenti. Ma nafx xi jrid isir biex immorru ‘l hinn mill-apprezzament formali għal dak forsi aktar popolari. Veru li dan Isouard ma kienx tal-kalibru ta’ xi Mozart jew Beethoven, anke jekk kien prolifiku sew. Illum il-mużika tiegħu la hi magħrufa sew u wisq anqas iċċelebrata. Għiduli intom kemm smajna mużika ta’ dan il-kompożitur Franċiż imwieled f’Malta matul is-sena 2018. Dik is-sena mhux biss kellna skoss fondi mill-Unjoni Ewropeja biex niċċelebraw il-Kapitali Ewropeja tal-Kultura imma wkoll għeluq il-mitejn sena mill-mewt tiegħu. Jien naf li t-tweġiba hi “kien hemm xi ħaġa,” però hu x’inhu t-twiġiba vera hija “mhux biżżejjed!” Dan parti minn argument sħun u ferm aktar kumpless, u allura forsi jkun aħjar li nħalli din il-linja ta’ ħsieb għal darb’ oħra, b’Isouard b’kollox.

Lura għall-memorji minn tfuliti f’Tas-Sliema: fl-istess żmien kont rajt ukoll il-film Mary Poppins għall-ewwel darba waqt xi attività tal-Leġjun ta’ Marija. Ta’ tifel innoċenti/konfuż li kont, għal xi żmien kont konvint lil din Miss Rose kienet Mary Poppins, jew tal-anqas xi ħadd bħalha ħafna. Apparti għal-lezzjonijiet regolari tal-pjanu u t-teorija tal-mużika, kont immur għandha ukoll biex nitgħallem il-kaligrafija, għax il-kitba tiegħi kienet qisha tħarbix ta’ xadina. Filgħaxija kont narha l-knisja ddoqq l-armonju kuljum, u apparti hekk meta dħalt inkanta mal-kor tat-tfal tal-parroċċa ta’ San Girgor hi kienet takkumpanjana fil-kant tagħna, mill-ġdid fuq l-armonju, taħt id-direzzjoni tas-surmast Carmelo Zammit.

Illum dawn kollha memorji personali li kważi nsejthom. L-effett tagħhom għadu miegħi xorta waħda, anke jekk il-memorji qed jitmermru bil-mod. Il-bażi tal-apprezzament vera tal-mużika ġie minn dawk il-lezzjonijiet ma’ Miss Rose. Anke l-mod kif nikteb ċertu ittri meta nikteb b’lapes jew biro fuq karta għandu l-bażi tiegħu f’dak li tgħallimt mingħand Miss Rose.

Il-mużika li kont nitgħallem għand Miss Rose kienet dik li jużaw għall-eżamijiet tar-Royal School of Music ta’ Londra. Dan anke għax matul is-snin kont tressaqt diversi drabi – uħud b’suċċess oħra tikka anqas – għall-eżamijiet formali ta’ din l-iskola. Kien hawn li skoprejt il-ġganti tal-mużika klassika. Fost l-aktar li kont inħobb indoqq, għalkemm nammetti mill-ewwel li ma kontx indoqqhom tajjeb ħafna, kien hemm diversi siltiet ta’ Chopin. Biż-żmien rajt li Chopin kien qisu l-pont bejn l-antik u l-modern, tal-anqas fil-vizzjoni limitata li kelli jien. Domt sew biex skoprejt li kien hemm kompożituri moderni ferm aktar minn Debussy, Satie, u Gershwin għall-pjanu u din it-tip ta’ mużika.

Min m’għex f’Malta fis-snin 80 aktarx li ma jemminx meta ngħidu li kien żmien tassew stramb fuq ħafna livelli. Aktar milli ma jemminx forsi ma jifhimx, għax li temmen mhux diffiċli daqs kemm li tifhem. Naturalment biż-żmien il-memorji tas-snin 80 jew sirna narawhom agħar milli kienu jew inkella nsejna kemm kienu tassew żminijiet diffiċli u bil-kemm ma ngħidux li konna ngħixu f’ġenna tal-art.

Kien l-ewwel deċenju li fih bdejna naraw u mmissu b’idejna x’jiġifieri Malta indipendenti, repubblika, u ħielsa. Mingħajr indħil barrani mingħand min għal snin twal kien ħakimna bħala kolonja, anke jekk xi drabi t-tmexxija imperjali kienet tinħass aħjar għal min jippreferi li jaħseb għalih ħaddieħor. Fortunatament f’Malta it-tmiem tal-kolonjaliżmu prattiku ma kellux l-impatt negattiv li esperjenzaw uħud mill-pajjiżi tal-hekk imsejjaħ commonwealth, li nħellsu xi ftit jew wisq fl-istess żmien ta’ Malta.

Wieħed mill-episodji sintomatiċi li nħobb nispega s-sitwazzjoni f’Malta fil-bidu tas-snin 80 bih jien huwa dak ta’ meta Mintoff iddeċieda li Malta ma timportax aktar ċertu prodotti minn barra, b’mod speċjali ċikkulata mir-Renju Unit. L-iskop kien li l-poplu jixtri l-prodotti Maltin, u li l-ekonomija Maltija ma jkollix ħafna aktar flus ħerġin mill-pajjiż għal prodotti barranin milli deħlin mill-kummerċ u t-turiżmu. Ir-raġunament teoretiku ma kienx ħażin. Stajt ma taqbilx miegħu politikament, imma finanzjarjament żgur li jagħmel sens dan it-tip ta’ ppjanar ekonomiku għal pajjiż li kien qed jesperjenza l-ewwel bżonn ta’ tmexxija li ma kienetx tiddependi mill-kiri ta’ bażi militari navali sostanzjali fil-pajjiż.

Dan l-isfond qed noffrih hawn mhux biex inqanqal diskussjoni dwar il-merti politiċi tad-deċizzjonijiet ta’ Mintof f’dak iż-żmien. Mhux għax m’hemmx lok ta’ diskussjoni. Biss biss il-fatt li din kienet ippreżentata bħala deċizzjoni ta’ Mintoff u mhux tal-gvern li kien imexxi hu, huwa fenomenu li fih innifsu jindika kemm kien qawwi l-kult tal-personalità li bih tmexxiet Malta għal tant snin; u dan mhux biss fi żmien Mintoff.

Dan l-isfond qed noffrih hawn aktar bħala kuntest għal kif spiċċajt akkwistajt l-ewwel walkman tiegħi; din is-sensiela dwar hekk, wara kollox. Fil-bidu tas-snin 80, il-walkman kien għadu xi ħaġa ġdida u l-idea li tista’ ddoqq cassette u tisimgħu inti biss b’headphones ħfief b’kwalita tal-ħoss stereo relattivament tajjeb kienet tassew esperjenza innovattiva. Bil-walkman stajt tisma’ sew dak li normalment ried ikollok sistema tal-hifi sofistikata biex tapprezza.

L-ewwel walkman tiegħi wasal meta ommi u missieri kien marru Sqallija għal ftit jiem. Staqsewni x’irrid minn hemm, għax ma kontx sejjer magħhom, u kważi b’forma ta’ kuntratt biex noqgħod bilgħaqal waqt li jkunu hemm. “Walkman!” kienet it-tweġiba tiegħi bla tlaqlieq ta’ xejn. “Ċikkulata ta’ barra ma tridx?” Staqsietni ommi, anke għax bil-kemm kienet għadha taf x’inhu walkman. “Le! Walkman, u walkman biss, irrid.” Dan anke għax kont naf li ċikkulata xorta se jġibu magħhom.

Bħal tant nies oħra f’Malta dak iż-żmien, ftit li xejn kienet tappellali ċ-ċikkulata tad-ditta lokali Desserta (mhux Deżerta, kif abbli naħsbu llum b’mod romantiċizzat), anke fl-għażla vasta ta’ prodotti disponibbli. Kien hemm uħud mill-prodotti tad-Desserta li kienu verament straordinarji. Fost dawn niftakar l-aktar ħames tipi, jew togħmiet, ta’ ċikkulata – jekk tista’ ssejħilha hekk: banana, peppermint, lemon, pineapple, u bittersweet. Kienu bl-Ingliż għax Mintoff kien irranġa anke biex dawn jiġu esportati barra minn Malta, b’mod partikolari għal-Libja u xi żewġ pajjiżi oħra hekk imsejħa non-allinejati, bħal-Jugoslavja. Ma’ dawn kien hemm Dairy Milk, Orange, White Chocolate, Milk & Nut, u Fruit & Nut, li kienu attentat ċar, anke jekk fqir, biex jimitaw prodotti b’ismijiet simili minn kumpaniji bħal Cadbury, Rowntree’s, jew Nestlè.

Il-wasla tal-Maltin minn Sqallija b’kunsinja ċikkulata u prodotti oħra ta’ barra li ma kienux għadhom jidħlu Malta kienet parti minn ritwal regolari fis-swali tad-dwana fl-ajruport u fil-port il-kbir matul dawk is-snin. Mhux se nkompli nidħol fid-dettalji ta’ dan kollu għax personalment qatt m’esperjenzjat tassew x’kien jiġri meta l-Maltin kienu jaslu b’bagoll wara l-ieħor mimli ċikkulata ta’ barra u prodotti oħra bħal toothpaste u x’naf jien. L-istejjer li smajt spiss kienu jkunu simili għal dik ta’ Billy Hayes fil-Midnight Express, inkella sempliċi kwistjoni ta’ naqra korruzzjoni istituzzjonalizzata, mhux differenti wisq minn kif jingħad li kont iddaħħal telefon jew television tal-kulur meta trid f’darek dak iż-żmien.

B’xi mod il-walkman wasal minn Sqallija. Kellu riħa ta’ ċikkulata qawwija fuqu għall-ewwel ftit jiem. Tistgħu timmaġinaw kif ġara dan. Jekk le, allura ma narax il-punt li nispjega aktar dwar din il-ħaġa jien. Mill-ewwel bdejt nara kif indawwar bih cassettes irrekordjati b’mod stereo ċar biex nista’ napprezza s-separazzjoni ta’ dak li tisma’ f’widnejk ix-xellugija minn dak li jasal fil-leminija. Fuq quddiem nett f’din il-kategorija kien hemm il-mużika tal-Pink Floyd. Kont sibt cassette originali ta’ Relics tal-Pink Floyd bil-glorjuża Interstellar Overdrive fih u siltiet oħra ta’ rock psikadeliku li verament kienu ideali biex tapprezza l-ġmiel ta’ esperejenza li kien jista’ joffrilek il-walkman meta tkun x’imkien għall-kwiet fejn normalment qatt, jew rari, ma kienet tindaqq dik it-tip ta’ mużika li issa stajt tisma’ int biss.

Tlaqna Dingli Cliffs naraw ix-xemx nieżla, ras? Ġib biċċa ċikkulata tajba miegħek. Jien inġib il-walkman miegħi.

https://www.youtube.com/watch?v=YH2T94XWqck