Ix-xena tal-mużika Maltija interessanti ferm. B’daqshekk ma jfissirx li hi tajba. Il-medjokrità fil-qasam tal-mużika pop, li ilha preżenti fiha għal aktar minn sittin sena, tista’ ttellef lil bosta milli jsibu dawk il-ftit gawhar tassew prezjużi li hemm moħbija fiha. Dawn jinstabu mhux fil-fond wisq, għal min irid ifittex naqra. Il-biċċa hi li tant għandna kantanti u mużiċisti li jaħsbu li huma itjeb milli fatt huma, għax ħafna nies jgħidulhom prosit, ġieli anke fil-vojt, li mal-ħażin jeħel ukoll it-tajjeb, anke jekk din qisha qed tonqos issa. Kulħadd f’keffa waħda: l-mużika Maltija inferjuri ħdejn dik minn pajjiżi oħra li minnhom ħarġu stillel kbar li ttraxxendew il-ġenerazzjonijiet.
Fis-sajf tal-2005 kont ili għaddej ftit aktar minn sena bil-blog tiegħi. Kien għadu kemm miet Dominic Grech tat-Tramps, magħruf ma’ kulħadd f’Malta u Għawdex bħala l-awtur u l-kantant oriġinali tal-kanzunetta Xemx. Ir-rumanzier Ġużè Stagno kien ħareg it-tieni ktieb tiegħu, u dan kellu isem meħud direttament mill-ewwel vers tar-ritornell ta’ dik il-kanzunetta. Dak is-sajf ukoll, xi ħadd qalli li kien hemm grupp ġdid jismu Xtruppaw li għalkemm kienu jdoqqu stil naqra punk kienu qed jagħlqu l-gigs tagħhom b’verżjoni fidila ta’ Xemx. Dawn l-affarijiet kollha flimkien ħassejthom parti miż-zeitgeist li kien hemm bżonn ferm aktar minn bloggata biex jinħakem sew.
Il-blog tiegħi kont niktbu bl-Ingliż. Il-biċċa l-kbira tal-ktibet tiegħi kienu dwar affarijiet li kienu qed jiġru f’Malta. Avolja kont ngħix New York, kont insegwi dak li għaddej f’Malta regolarment, partikolarment bis-saħħa tas-servizzi onlajn tal-MaltaMedia – ara l-post ta’ qabel din għal aktar dwar hekk. Il-blog tiegħi kien bl-Ingliż għal żewġ raġunijiet. L-ewwel waħda kienet għax peress li kont ili tant snin ngħix barra, kont wasalt f’punt fejn meta nikteb bl-Ingliż kont bdejt naħseb bl-Ingliż u allura dan kien eżerċizzju utli biex nipprattika aktar kitba u ħsieb bl-Ingliż. Apparti hekk, ridt ukoll naqsam mal-bosta ħbieb u kollegi li kelli hemm li ma kienux jafu bil-Malti, parti mid-dinja tiegħi li huma ftit li xejn kienu jafu dwarha. Aktarx però li Malta kienet tinteresshom biss biex forsi jaslu jifhmu aktar uħud mill-eċċentriċitajiet tiegħi.
Dak is-sajf irnexxieli nisma’ żewġ recordings DIY ta’ żewġ kanzunetti oriġinali tal-iXtuppaw. Il-ħoss kien eċitanti, anke jekk mużika punk xi ftit ordinarja. Propjament kien il-kliem li qanqalni l-aktar. L-ewwel silta kienet Ġenerazzjoni ta’ Meqrudin. Stessu forma ta’ kanzunetta tal-ġenerazzjoni l-ġdida li kienet telgħet warajja u li qajla bqajt nafha meta tlaqt minn Malta. Ma’ din kien hemm ukoll Malta – kanzunetta li ħassejt li kienet l-aktar ħaġa sensata ħierġa mix-xena tal-mużika Maltija sa mit-80ijiet, meta kont smajt għall-ewwel darba gruppi bħal The Rifffs u s-Subverts f’Tigné.
Ħassejt li kien essenzjali nevanġelizza il-messaġġ tal-iXtruppaw. Il-vrus mill-kanzunetta Malta ħassejthom qishom manifest anti-politiku: “Malta – demokrazija. / Malta – tgħidx ereżija.” Kont ili nistenna ħajti kollha lil xi ħadd jesprimi dan is-sentiment politiku tiegħi b’mod pubbliku. U l-iXtruppaw għamlu dan b’mod qisu mill-aktar faċli. Dan kien l-ewwel element sinifikanti li qanqalni biex nibda s-sensiela ta’ poddati (ftakru li hekk bdejna insejħulhom podcasts bil-Malti) li għażilt li nsejjaħ Mużika Mod Ieħor.
Il-mod kif affettwani l-album Deb ta’ Souad Massi (ara l-post ta’ qabel din) huwa t-tieni element essenzjali li wasalni biex nibda nipproduċi s-sensiela ta’ poddati tiegħi ta’ Mużika Mod Ieħor. Kont naf li hemm ħsejjes li kapaċi jqanqlu sentimenti simili fija mix-xena tal-mużika Maltija ukoll; anke jekk huma verament ftit. Dawn huma sentimenti li ma tistax tħosshom sew mingħajr għarfien sħiħ tal-kuntest li ġejjin minnu. Qed ngħid hekk għax meta kollega professjonali tiegħi minn Franża ġiet miegħi tara lill-iXtruppaw idoqqu live f’post tassew vibranti li kien jismu Naasha, bieb ma’ bieb mal-knisja ta’ San Ġwann, kienet sempliċiment iddeskiviethom bħala rock ’n roll u xejn aktar.
Ħassejt li kien hemm bżonn li min għandu l-għarfien sħiħ tal-kuntest li ġejjin minnu dawn is-siltiet mużikali, kellu jkollu ukoll l-opportunità jisma’ regolarment dak li kwanitità esaġerata ta’ stazzjonijiet tar-radju insinifikanti f’Malta qatt ma kienu jdoqqu. Għalkemm is-sitwazzjoni tjiebet konsiderevolment f’dawn l-aħħar snin għadni ma nistax nifhem għaliex tant stazzjonijiet tar-radju f’Malta għadhom ma jdoqqux regolarment diski Maltin flok ħafna ħsejjes fil-vojt minn barra. Meta jdoqqu diska Maltija qishom qed jagħmlu xi ħaġa kbira. Jew inkella jirrelegawha f’programm ta’ diski Maltin biss.
Fit-taħriġ professjonali tiegħi fid-dinja tar-radju lura fis-snin 80, kont tgħallimt ħafna mingħand John Peel. Dan sew indirettament billi nisma’ l-programmi tiegħu fuq il-BBC World Service, kif ukoll b’mod aktar dirett billi nattendi għal speċi ta’ tutorials ma’ John Walters li kien il-producer tiegħu għal bosta snin, fil-perjodu t’apprentistat li għamilt mal-BBC f’Londra fl-1988. Mingħand John Peel tgħallimt kemm hu essenzjali li tkompli tfittex dak li hu frisk fil-mużika.
Hemm sensazzjoni mużikali partikolari li tiskopriha meta tkun għadek teenager u dik rarament issibha fil-biċċa l-kbira tal-mużika li tkompli tisma’ matul ħajtek. “Teenage dreams so hard to beat” – dan il-vers imnaqqax fuq qabru. Jekk tagħżel li żżomm moħħok u widnejk miftuħa – b’mod mhux differenti wisq mid-deep listening li għamlmitna Pauline Oliveros (ara parti numru 21 f’din is-sensiela) – allura tkompli tiskopri dik is-sensazzjoni ġenerazzjoni wara l-oħra. U hekk għamilt jien b’Mużika Mod Ieħor. Bdejt indoqq diski u recordings oħra ta’ Maltin mhux biss f’Malta imma ukoll madwar id-dinja. U kultant kont nerġa niskopri dawk it-teenage kicks li tgħallimt noħlom dwarhom mingħand John Peel.
L-istorja ma tieqafx hawn. Anzi l-istorja fadlilha ħafna anke jekk il-parti li jmiss hija l-aħħar waħda f’din is-sensiela.
Fl-aħħar post minn din is-sensiela bdejt nirrakkonta kif kien hemm żmien, eżatt qabel tlaqt minn New York u ġejt lura lejn l-Ewropa, li l-mużika bħal donna reġgħet daħlet f’ħajti b’mod sostanzjali. Ir-raġuni prinċipali kienet li issa kellna magna ġdida li biha stajt nisma’ kull tip ta’ mużika li rrid u meta rrid. Din il-magna kienet kompjuter imqabbad mal-Internet.
Il-fenomenu tal-file sharing, speċjalment l-mp3s, permezz ta’ servizzi bħal Napster, Gnutella, Limewire, Morpheus, u Kazaa, fost ħafna oħrajn, biddel radikalment il-mod li bih bdejna niskopru l-mużika. Dawn bidlu l-mudell ekobomiku fl-industija tal-mużika, primarjament a detriment tal-artisti, imma ukoll tad-ditti tad-diski. Xorta kien hemm min kien irid ikollu CD originali mingħand l-artisti favoriti tiegħu, u allura l-ħwienet tad-diski ma ħadux daqqa kbira mill-ewwel, jew tal-anqas mhux kbira mill-ewwel daqs tad-ditti tad-diski li bdew jaraw li ċertu mużiċisti issa jistgħu jilħqu s-segwaċi tagħhom direttament.
Li kien hemm bżonn huwa dak li s’issa għadu m’instabx: mod kif l-artisti jkomplu jitħasslu ta’ xogħolhom fil-kuntest tat-teknoloġija tal-Internet li għamlet kull recording li qatt ħareġ fil-pubbliku, imqar b’mod limitat, teknikament aċċessibli immedjatament u aktarx mingħajr ħlas, ħlief biex taqbad mal-internet. Jidhirli li unika raġuni li l-industrija tal-mużika għada ma kkollatx kompletament huwa bis-saħħa tal-kunċerti u materjal sekondarju (merchandize bħal t-shirts, kalendarji, u x’naf jien) li jiżboq bil-bosta id-dħul li qatt jista’ ħadd jistenna mill-bejgħ tal-mużika rrekordjata. Mhux ta’ b’xejn li reġà tfaċċa suq għad-diski fuq il-vinyl.
Fil-perjodu ta’ madwar 10 snin li għamilt ngħix fi New York kont nattendi regolarment kunċerti kbar f’postijiet leġġendarji bħal Madison Square Garden, fejn rajt lil Sting, jew Herbie Hancock bħala parti mill-kunċert jazz tal-JVC qrib it-Twin Towers tal-World Trade Centre meta kienu għadhom hemm, sintendi. Inkella ġemgħat kbar ta’ nies f’Central Park, fejn rajt il-Jeff Healey Band u Patti Smith għat-tieni darba. Jones Beach f’Long Island għal Roger Waters, jew anke Battery Park fejn issaħħart b’Cassandra Wilson bl-Istatwa tal-Libertà fl-isfond. Dawn kienu jalternaw regolarment ma’ gigs f’postijiet daqs naqra fi New York imxerda minn Brooklyn sa Harlem u minn Greenwich Village sal-Bronx. Dan apparti dawk is-Sessions at West 54th li ktibt dwarhom fit-32 parti ta’ din is-sensiela.
Fl-2002, madwar sentejn u nofs qabel tlaqt minn New York u bdejt naħdem u ngħix fi-Scarborough fir-Renju Unit, kien tfaċċa stazzjon tar-radju li jxandar esklussivament fuq l-Internet. Propjament BBC 6 Music tista’ taqbdu fuq id-DAB ukoll, imma trid tkun f’pajjiżu biex tagħmel dan. Il-kunċett ta’ stazzjon tar-radju li mhux intiż bħall-kumplament tal-istazzjonijijet tar-radju l-oħra imma wieħed biex jinstema’ (kwazi) biss fuq l-Internet kienet xi ħaġa li affaxxinatni ferm mill-ewwel.
Tħabbibt sew ma’ dan l-istazzjon mill-ewwel għax kellu tlett kantanti fost il-preżentaturi tiegħu, li kienu DJs magħrufa sew għall-programmi tagħhom ta’ mużika alternattiva. Il-kantanti kienu Bruce Dickinson tal-Iron Maiden, Arthur Brown (anke jekk dan ma kienx hemm regolarment) u Tom Robinson. Biż-żmien Iggy Pop ħa post Bruce Dickinson u Tom Robinson sar wieħed mill-aktar preżentaturi tar-radju favoriti tiegħi. L-unika preżentatur aħjar minnu kien John Peel, xi ħaġa li Robinson stess jammettiha, għal raġunijiet ovvji – jekk taf min kien John Peel. F’dawn l-aħħar snin tfaċċa ukoll Tom Ravenscroft, li huwa iben John Peel, imma fil-fehma tiegħi m’hemmx paragun bejnu u bejn missieru, anke jekk idoqq ħafna mużika ġdida hu ukoll.
Kien propju waqt programm ta’ Bob Harris fuq BBC 6 Music fl-2003 li smajt żewġ siltet mill-album Deb ta’ Souad Massi. Mingħajr esaġerazzjoni ngħid li l-ħoss sempliċi u tassew melodjuż ta’ din il-kant-awtriċi Alġerina Berbera laqatni b’mod profond. Għalkemm Harris kien qed ixandar minn Londra, fraħt immens meta ħabbar li kienet ser tati kunċert fi New York aktar tard dak ix-xahar. Il-kunċert kien sar f’Central Park u kont mort b’ħeġġa li rari naf li kelli għal xi mużiċist ieħor fis-snin kollha li attendejt kunċerti live. Ir-raġuni ta’ dan hija xi ħaġa li forsi mhux daqstant ovvja għalija. Naħseb li, kif jiġri f’mumenti hekk, hemm aktar minn raġuni waħda.
Issa qed noqorbu lejn tmiem ta’ din is-sensiela. Fadal biss żewġ partijiet oħra qabel nieqaf nikteb dwar dawn il-memorji tal-mużika f’ħajti. L-iskop oriġinali li bdejt nikteb dawn it-tifkiriet żviluppa f’xi ħaġa anke isbaħ milli bsart. Dwar hekk nittama li jkolli l-opportunità ngħidilkom aktar dalwaqt. Intant, però, nittama li tkomplu sseġwu l-partijiet li fadal f’din is-sensiela. Grazzi tal-appoġġ u l-kummenti sbieħ mhux biss taħt il-kitbiet infushom imma ukoll f’messaġġi diretti u anke telefonati.
Sa mill-ewwel darba li rajt l-Internet tard fis-snin 80, qabel ma biss kien għadu ġie ivvintat il-World Wide Web, intbaħt li dan kien se jkun il-mezz il-ġdid fid-dinja tal-medja. Ma kontx waħdi li għaraft fih dan il-potenzjal anke jekk ħafna abbli għadhom sal-lum jarawh bħala xi ħaġa separata.
Aktarx li waħda mill-aktar affarijiet li ġibduni lejn l-Internet kienet l-idea li m’hemmx bżonn aktar intermedjarju editorjali bejnek u bejn min trid twassal il-messaġġ tiegħek għandu. Kien dan, fost affarijiet oħra, li wassalni biex nirridirezzjonha l-interessi professjonali kif ukoll akkademiċi tiegħi – li wara ċertu żmien saru ħaġa waħda – lejn l-użu tal-Internet fil-qasam tal-kreattività u l-ispettaklu.
Kont diġa ili naħdem fil-qasam tax-xandir għal aktar minn għaxar snin meta bdejt naħseb dwar kemm kien relattivament limitat il-mod kif setgħu jiżviluppaw l-affarijiet. Wara l-esperjenza tal-ħidma ma’ l-aħwa Joe u Godfrey Grima fuq il-ħolqien ta’ Radio One Live u t-tluq minn Malta suppost “għal dejjem,” il-prospetti dehru anke anqas attrajenti. Propjament, għażla waħda kien hemm biex inkun nista’ nsib xi forma ta’ sodisfazzjon professjonali f’dak il-punt: li noħloq stazzjon tiegħi stess. L-aktar parti diffiċli ta’ dan kienet li la ridt noħloq wieħed tar-radju u wisq anqas għat-television.
Kien hekk li wasalt biex inħares lejn l-Internet bħala l-pass naturali li kien imiss fil-mixja professjonali tiegħi fil-mezzi tax-xandir. Mill-ewwel emmint li l-internet verament kellu l-potenzjal ikun mezz ta’ demokrazija diretta. Dan mhux bħar-radju li trid liċenzja biex ixxandar bih jew it-television li trid investiment finanzjarju qawwi fih biex verament tiġbed l-attenzjoni tat-telespettaturi.
Kien hekk li kkonvinċejt grupp żgħir ħafna ta’ nies li kont nafda sew, u li kellhom ħliet li jien m’għandix, biex flimkien nibdew kumpanija. L-isem li għażilt jien għal din il-kumpanija kien MaltaMedia. Aktarx li konna kmieni wisq meta bdejna nagħmlu dan it-tip ta’ xogħol fl-aħħar sentejn-tlieta tas-seklu l-ieħor. Kull ħaġa li messejna magħha kienet “l-ewwel” – konna verament pijunieri, aktar minn kollox, fejn jidħol l-użu tal-Internet f’Malta
L-istorja tal-MaltaMedia jixirqilha ktieb sħiħ biex tingħad sew. Is-servizz tal-aħbarijiet li konna ħloqna taħt tit-tmexxija ta’ Martin Debattista għamel żmien twil l-unika wieħed regolari minn Malta qabel ma l-gazzetti ntebħu li dan il-mezz kien il-futur tal-intrapriża tagħhom. Għax konna stonkużi, konna noffru servizz bi-lingwi, tal-anqas f’dawk is-snin. Eventalment qlibna għall-Ingliż biss. Fost in-numru mdaqqas ta’ nies li ħadmu magħha u kitbu rapporti fis-servizz tal-aħbarijiet ta’ MaltaMedia matul is-snin kien hemm Darrell Pace, Pierre J. Mejlak, Sandro Mangion, Immanuel Mifsud, Kristina Chetcuti, Coryse Borg, Alexia Conti, Robert Micallef, Ramona Portelli, Frederick Zammit, Lorraine Duca, kif ukoll il-mibkija għażiża tagħna Ruth Davies.
L-aktar servizz tal-MaltaMedia li kien għal qalbi kien aboutmalta.com, websajt żviluppata fuq is-sit pijunier li kien ħoloq Grazio Falzon xi ftit qabel bħala l-ewwel website dwar Malta. L-isem oriġinali kien Grazio’s Malta Virtwali. Dawk il-Maltin li kienu jużaw l-Internet f’dak iż-żmien żgur li jiftakruha. Il-Professur Falzon kien fdana biex niżviluppaw dan is-sit f’wieħed li jservi ta’ direttorju għall-preżenza Maltija onlajn, fis-snin ta’ qabel tfaċċa Google.
Fuq livell aktar personali, kont miġbud ferm lejn ix-xandiriet li konna nagħmlu msejħa webcasts. Uħud minn dawn saru f’kollaborazzjoni ma’ Radju Calypso (meta kien għadu stazzjon Għawdxi) u r-Radju tal-Università (sa ma sar Campus FM). Eventwalment bdejna nagħmlu minn dawn il-webcasts mingħajr kollaborazzjonijiet ma’ stazzjonijiet stabbiliti terrestrijalment. Dawn wasslu biex bdejt nikteb il-blog tiegħi, u miegħi kaxkart lil Pierre J. Mejlak, Immanuel Mifsud, Robert Micallef u oħrajt biex jagħmlu tagħhom ukoll.
L-ewwel snin tal-blogosfera Maltija mill-2004 kien tassew żmien interessanti u eċitanti. Alex Grech kiteb it-teżi tad-dottorat tiegħu dwar din ix-xena u l-mod kif iddeterjorat sa ma waslet il-kwistjoni tad-divorzju f’Malta u l-partiti politiċi ntebħu bis-saħħa ta’ dan il-mezz ġdid ta’ kommunikazzjoni. Fil-blog tiegħi kont sibt dak li dejjem xtaqt: mezz ta’ kommunikazzjoni diretta u ħielsa minn kull intermedjarju. Fil-blog bdejt nikteb dwar il-mużika li kienet tinteressani. Din il-kitba wasslet biex nibda l-poddati (hekk insejħulhom podcasts bil-Malti) ta’ Mużika Mod Ieħor. Dwar dan se niddedika parti sħiħa minn din is-sensiela dalwaqt.
Qabel wasalt hemm, reġà kelli ħafna mużika preżenti f’ħajti, tal-anqas bħala semmiegħ. Dan kien l-aktar bis-saħħa tal-Internet u l-introduzzjoni tal-files magħrufa bħala mp3. Kont insegwi wkoll partijiet mix-xena mużikali fi New York, li kienet indubjament tinkudi ukoll punti ta’ referenza qawwija fil-qasam tal-mużika alternattiva, jazz, u stili oħra li kienu jinżluli tajjeb qabel. L-opportunitàjiet biex nara kunċerti live kienu tassew abbundanti. L-unika darb’ oħra f’ħajti li segwejt daqstant mużika live tajba kien meta kont student mal-BBC f’Londra, b’kunċerti fir-Royal Albert Hall u Hyde Park imnaqqxa fil-memorja anke jekk biż-żmien uħud minn dawk il-memorji qed jintfew ukoll.
Mill-kuntatti li kont żviluppajt fi New York, kien hemm perjodu fejn kelli x-xorti nattendi regolarment sensiela ta’ recordings ta’ serje televiżiva msejħa Sessions at West 54th li kienu jsiru fl-studios ta’ Sony Music, propju f’West 54th Street f’Manhattan. Hekk rajt lil Patti Smith live għall-ewwel minn tlett darbiet, il-Kronos Quartet, Rufus Wainwright, Ottmar Liebert, Branford Marsallis, Chris Isaak, The Cranberries, in-Neville Brothers, u Diana Krall.
