Blog

Għalkemm fl-aħħar żewġ posts ktibt dwar memorji ta’ meta kont diġà dħalt fiż-żgħożija, ftakart li immedjatament qabel dan il-perjodu kont għaddejt minn fażi sinifikanti oħra fir-relazzjoni tiegħi mal-mużika. Kif jaf min sewgwa din is-sensiela mill-qrib, sa ma kelli madwar 10 snin il-mużika f’ħajti kienet preżenti ħafna permezz ta’ diversi oġġetti li bihom in-nies normalment jisimgħu l-mużika. Minn daqshekk kont iffortunat ħafna, naħseb. Meta nieqaf naħseb aktar dwar hekk nara li kont iffortunat anke aktar għax il-ġenituri tiegħi kienu ddeċidew li jibgħatuni nitgħallem indoqq il-pjanu minn età żgħira ħafna.

Ommi tgħid li kelli 3 snin meta bdejt immur il-lezzjonijiet tal-pjanu. Aktarx li kelli xi ftit aktar, imma mhux wisq. Fost l-ewwel memorji vividi li għandi hemm dawn il-lezzjonijiet li kienet ittini ċertu Miss Rose Portelli fi Triq Isouard, tas-Sliema. Wara ġurnata tgħallem lit-tfal iż-żgħar fl-iskola tad-Dorotej, kif konna nsibu dik li formalment kienet il-primarja ta’ St Dorothy’s School fit-triq tagħna stess, Miss Rose kienet tati l-lezzjonijiet privati d-dar u mbagħad tmur iddoqq l-armonju fil-knisja ta’ San Girgor kull filgħaxija.

Kellhom jgħaddu ħafna snin biex nintebah li Triq Isouard ma kienetx imsemmija mhux għal xi żmiel famuż tat-tlielaq, kif kien hemm xi ħadd li qalli meta kont tifel, imma għall kompożitur Franċiż Nicolò Isouard li twieled Malta xi mitejn sena qabel. Fil-fehma tiegħi, ftit li xejn napprezzaw lil Isouard bħala poplu Malti. Veru li hemm din it-triq imsemmija għalih, u anke oħra fil-Marsa. Fil-Mosta hemm każin tal-banda, jew aħjar Soċjetà Filarmonika, b’ismu kif ukoll bust tal-bronż f’kantuniera fil-qrib quddiem GasanMamo Insurance. Kien hemm sala tal-mużika msemmija għalih fil-Belt Valletta ukoll, bieb ma’ bieb mat-Teatru Manoel, imma din sparixxiet fl-aħħar snin.

Attentati uffiċjali biex jitkattar ismu kellna matul is-snin, anke jekk mhux wisq riċenti. Ma nafx xi jrid isir biex immorru ‘l hinn mill-apprezzament formali għal dak forsi aktar popolari. Veru li dan Isouard ma kienx tal-kalibru ta’ xi Mozart jew Beethoven, anke jekk kien prolifiku sew. Illum il-mużika tiegħu la hi magħrufa sew u wisq anqas iċċelebrata. Għiduli intom kemm smajna mużika ta’ dan il-kompożitur Franċiż imwieled f’Malta matul is-sena 2018. Dik is-sena mhux biss kellna skoss fondi mill-Unjoni Ewropeja biex niċċelebraw il-Kapitali Ewropeja tal-Kultura imma wkoll għeluq il-mitejn sena mill-mewt tiegħu. Jien naf li t-tweġiba hi “kien hemm xi ħaġa,” però hu x’inhu t-twiġiba vera hija “mhux biżżejjed!” Dan parti minn argument sħun u ferm aktar kumpless, u allura forsi jkun aħjar li nħalli din il-linja ta’ ħsieb għal darb’ oħra, b’Isouard b’kollox.

Lura għall-memorji minn tfuliti f’Tas-Sliema: fl-istess żmien kont rajt ukoll il-film Mary Poppins għall-ewwel darba waqt xi attività tal-Leġjun ta’ Marija. Ta’ tifel innoċenti/konfuż li kont, għal xi żmien kont konvint lil din Miss Rose kienet Mary Poppins, jew tal-anqas xi ħadd bħalha ħafna. Apparti għal-lezzjonijiet regolari tal-pjanu u t-teorija tal-mużika, kont immur għandha ukoll biex nitgħallem il-kaligrafija, għax il-kitba tiegħi kienet qisha tħarbix ta’ xadina. Filgħaxija kont narha l-knisja ddoqq l-armonju kuljum, u apparti hekk meta dħalt inkanta mal-kor tat-tfal tal-parroċċa ta’ San Girgor hi kienet takkumpanjana fil-kant tagħna, mill-ġdid fuq l-armonju, taħt id-direzzjoni tas-surmast Carmelo Zammit.

Illum dawn kollha memorji personali li kważi nsejthom. L-effett tagħhom għadu miegħi xorta waħda, anke jekk il-memorji qed jitmermru bil-mod. Il-bażi tal-apprezzament vera tal-mużika ġie minn dawk il-lezzjonijiet ma’ Miss Rose. Anke l-mod kif nikteb ċertu ittri meta nikteb b’lapes jew biro fuq karta għandu l-bażi tiegħu f’dak li tgħallimt mingħand Miss Rose.

Il-mużika li kont nitgħallem għand Miss Rose kienet dik li jużaw għall-eżamijiet tar-Royal School of Music ta’ Londra. Dan anke għax matul is-snin kont tressaqt diversi drabi – uħud b’suċċess oħra tikka anqas – għall-eżamijiet formali ta’ din l-iskola. Kien hawn li skoprejt il-ġganti tal-mużika klassika. Fost l-aktar li kont inħobb indoqq, għalkemm nammetti mill-ewwel li ma kontx indoqqhom tajjeb ħafna, kien hemm diversi siltiet ta’ Chopin. Biż-żmien rajt li Chopin kien qisu l-pont bejn l-antik u l-modern, tal-anqas fil-vizzjoni limitata li kelli jien. Domt sew biex skoprejt li kien hemm kompożituri moderni ferm aktar minn Debussy, Satie, u Gershwin għall-pjanu u din it-tip ta’ mużika.

Min m’għex f’Malta fis-snin 80 aktarx li ma jemminx meta ngħidu li kien żmien tassew stramb fuq ħafna livelli. Aktar milli ma jemminx forsi ma jifhimx, għax li temmen mhux diffiċli daqs kemm li tifhem. Naturalment biż-żmien il-memorji tas-snin 80 jew sirna narawhom agħar milli kienu jew inkella nsejna kemm kienu tassew żminijiet diffiċli u bil-kemm ma ngħidux li konna ngħixu f’ġenna tal-art.

Kien l-ewwel deċenju li fih bdejna naraw u mmissu b’idejna x’jiġifieri Malta indipendenti, repubblika, u ħielsa. Mingħajr indħil barrani mingħand min għal snin twal kien ħakimna bħala kolonja, anke jekk xi drabi t-tmexxija imperjali kienet tinħass aħjar għal min jippreferi li jaħseb għalih ħaddieħor. Fortunatament f’Malta it-tmiem tal-kolonjaliżmu prattiku ma kellux l-impatt negattiv li esperjenzaw uħud mill-pajjiżi tal-hekk imsejjaħ commonwealth, li nħellsu xi ftit jew wisq fl-istess żmien ta’ Malta.

Wieħed mill-episodji sintomatiċi li nħobb nispega s-sitwazzjoni f’Malta fil-bidu tas-snin 80 bih jien huwa dak ta’ meta Mintoff iddeċieda li Malta ma timportax aktar ċertu prodotti minn barra, b’mod speċjali ċikkulata mir-Renju Unit. L-iskop kien li l-poplu jixtri l-prodotti Maltin, u li l-ekonomija Maltija ma jkollix ħafna aktar flus ħerġin mill-pajjiż għal prodotti barranin milli deħlin mill-kummerċ u t-turiżmu. Ir-raġunament teoretiku ma kienx ħażin. Stajt ma taqbilx miegħu politikament, imma finanzjarjament żgur li jagħmel sens dan it-tip ta’ ppjanar ekonomiku għal pajjiż li kien qed jesperjenza l-ewwel bżonn ta’ tmexxija li ma kienetx tiddependi mill-kiri ta’ bażi militari navali sostanzjali fil-pajjiż.

Dan l-isfond qed noffrih hawn mhux biex inqanqal diskussjoni dwar il-merti politiċi tad-deċizzjonijiet ta’ Mintof f’dak iż-żmien. Mhux għax m’hemmx lok ta’ diskussjoni. Biss biss il-fatt li din kienet ippreżentata bħala deċizzjoni ta’ Mintoff u mhux tal-gvern li kien imexxi hu, huwa fenomenu li fih innifsu jindika kemm kien qawwi l-kult tal-personalità li bih tmexxiet Malta għal tant snin; u dan mhux biss fi żmien Mintoff.

Dan l-isfond qed noffrih hawn aktar bħala kuntest għal kif spiċċajt akkwistajt l-ewwel walkman tiegħi; din is-sensiela dwar hekk, wara kollox. Fil-bidu tas-snin 80, il-walkman kien għadu xi ħaġa ġdida u l-idea li tista’ ddoqq cassette u tisimgħu inti biss b’headphones ħfief b’kwalita tal-ħoss stereo relattivament tajjeb kienet tassew esperjenza innovattiva. Bil-walkman stajt tisma’ sew dak li normalment ried ikollok sistema tal-hifi sofistikata biex tapprezza.

L-ewwel walkman tiegħi wasal meta ommi u missieri kien marru Sqallija għal ftit jiem. Staqsewni x’irrid minn hemm, għax ma kontx sejjer magħhom, u kważi b’forma ta’ kuntratt biex noqgħod bilgħaqal waqt li jkunu hemm. “Walkman!” kienet it-tweġiba tiegħi bla tlaqlieq ta’ xejn. “Ċikkulata ta’ barra ma tridx?” Staqsietni ommi, anke għax bil-kemm kienet għadha taf x’inhu walkman. “Le! Walkman, u walkman biss, irrid.” Dan anke għax kont naf li ċikkulata xorta se jġibu magħhom.

Bħal tant nies oħra f’Malta dak iż-żmien, ftit li xejn kienet tappellali ċ-ċikkulata tad-ditta lokali Desserta (mhux Deżerta, kif abbli naħsbu llum b’mod romantiċizzat), anke fl-għażla vasta ta’ prodotti disponibbli. Kien hemm uħud mill-prodotti tad-Desserta li kienu verament straordinarji. Fost dawn niftakar l-aktar ħames tipi, jew togħmiet, ta’ ċikkulata – jekk tista’ ssejħilha hekk: banana, peppermint, lemon, pineapple, u bittersweet. Kienu bl-Ingliż għax Mintoff kien irranġa anke biex dawn jiġu esportati barra minn Malta, b’mod partikolari għal-Libja u xi żewġ pajjiżi oħra hekk imsejħa non-allinejati, bħal-Jugoslavja. Ma’ dawn kien hemm Dairy Milk, Orange, White Chocolate, Milk & Nut, u Fruit & Nut, li kienu attentat ċar, anke jekk fqir, biex jimitaw prodotti b’ismijiet simili minn kumpaniji bħal Cadbury, Rowntree’s, jew Nestlè.

Il-wasla tal-Maltin minn Sqallija b’kunsinja ċikkulata u prodotti oħra ta’ barra li ma kienux għadhom jidħlu Malta kienet parti minn ritwal regolari fis-swali tad-dwana fl-ajruport u fil-port il-kbir matul dawk is-snin. Mhux se nkompli nidħol fid-dettalji ta’ dan kollu għax personalment qatt m’esperjenzjat tassew x’kien jiġri meta l-Maltin kienu jaslu b’bagoll wara l-ieħor mimli ċikkulata ta’ barra u prodotti oħra bħal toothpaste u x’naf jien. L-istejjer li smajt spiss kienu jkunu simili għal dik ta’ Billy Hayes fil-Midnight Express, inkella sempliċi kwistjoni ta’ naqra korruzzjoni istituzzjonalizzata, mhux differenti wisq minn kif jingħad li kont iddaħħal telefon jew television tal-kulur meta trid f’darek dak iż-żmien.

B’xi mod il-walkman wasal minn Sqallija. Kellu riħa ta’ ċikkulata qawwija fuqu għall-ewwel ftit jiem. Tistgħu timmaġinaw kif ġara dan. Jekk le, allura ma narax il-punt li nispjega aktar dwar din il-ħaġa jien. Mill-ewwel bdejt nara kif indawwar bih cassettes irrekordjati b’mod stereo ċar biex nista’ napprezza s-separazzjoni ta’ dak li tisma’ f’widnejk ix-xellugija minn dak li jasal fil-leminija. Fuq quddiem nett f’din il-kategorija kien hemm il-mużika tal-Pink Floyd. Kont sibt cassette originali ta’ Relics tal-Pink Floyd bil-glorjuża Interstellar Overdrive fih u siltiet oħra ta’ rock psikadeliku li verament kienu ideali biex tapprezza l-ġmiel ta’ esperejenza li kien jista’ joffrilek il-walkman meta tkun x’imkien għall-kwiet fejn normalment qatt, jew rari, ma kienet tindaqq dik it-tip ta’ mużika li issa stajt tisma’ int biss.

Tlaqna Dingli Cliffs naraw ix-xemx nieżla, ras? Ġib biċċa ċikkulata tajba miegħek. Jien inġib il-walkman miegħi.

https://www.youtube.com/watch?v=YH2T94XWqck

Din il-ġimgħa tħabbret il-mewt ta’ Dave Greenfield, mużiċist Inġliż magħruf unikament bħala t-tastierista tal-grupp The Stranglers. Għalkemm miet ftit wara li qabditu l-Covid-19 fl-età ta’ 71 sena, dan ma kienx xi mużiċist li se jiġbed ħafna attenzjoni fuq Facebook u s-soltu kummenti ta’ RIP każwali li xbajna naraw minnhom kull meta jmut xi ħadd li jkun xi naqra magħruf. Sabiħ li niċċelebraw il-ħajja ta’ min iħallina. Għaliex le? Xorta jkolli ngħid però li meta jmut xi ħadd inħossni li nsib dawn it-tip ta’ kummenti fuq l-hekk imsejħa media soċjali naqra vojta, speċjalment meta jkun ovvju li m’hemmx xi rabta sinifikanti, imqar kulturali, bejn min miet u min qed jikteb RIP.

Il-mewt ta’ Greenfield fakkritni f’żewġ mumenti minn ħafna snin ilu meta l-mużika tiegħu messet, anke jekk bi żbrixx, mat-tip ta’ memorji li qed nirrakkonta f’din is-sensiela. L-ewwel waħda qasira u sempliċi, aktarx b’riperkussjonijijet fit-tul aktar milli xtaqt. DJ popolari ferm daqq id-diska Golden Brown ta’ The Stranglers miktuba propjament minn Dave Greenfield waqt il-programm tiegħu ta’ kuljum fuq Radju Malta 2 fil-bidu tas-snin 80. “Golden Brown…bħat-toast, kif inħobbha jien!” qal dan id-DJ stabbilit għal bosta snin b’isem li f’Malta (kien) jafu kważi kulħadd, daqs li kienku ma kien xejn. Abbli tassew ma kien xejn, imma l-biċċa hi li din Golden Brown hija dwar l-eroina u dak huwa l-kulur ta’ din id-droga meta tissajjar f’xi mgħarfa tal-metal. X’għandu x’jaqsam il-ħobż mixwi? Ħlift li nsir xandar, imma mhux DJ, biex inkun nista’ nikkumbatti dawn it-tip ta’ ċuċati fuq il-mezzi tax-xandir. Mur għidli li kont qed nitbaqbaq fuq xi ħaġa li kellha ssir agħar u mhux aħjar aktar m’għaddew is-snin.

It-tieni waħda tikka aktar twila u mhux daqshekk sempliċi, avolja naħseb li b’anqas impatt fit-tul mill-oħra. Il-grupp The Stranglers kien wieħed mill-aktar favoriti ta’ barman li kien hemm f’lukanda li kienet faċċata tad-dar tagħna sa ftit tas-snin ilu meta ddeċidew li jagħmluha dar għall-anzjani; li għandi qed nipprova nifhem għaliex isejħulha “home” din it-tip ta’ dar għall-anzjani. Fil-bar ta’ din il-lukanda kont immur għax ftit kien hemm aktar postijiet fejn stajt immur daqstant viċin tad-dar meta bdejt nitfarfar. Dan il-barman, li ma kienx il-barman regolari imma wieħed li kien jidħol meta dak regolari jkollu l-ġurnata off tiegħu jew ikun bil-leave, kien xi ħames snin akbar minni. Kien dilettant kbir tal-mużika u sirna ħbieb sew tant li anke kont bdejt immur għandu d-dar, fejn kif tidħol aktarx li kont tiltaqa’ ma’ missieru qed jisma’ xi opra jew oħra b’volum għoli. F’dan il-bar ma kienx hemm jukebox u l-cassettes li kienu jdoqqu fih kienu normalment aktar jappellaw għat-turisti Ingliżi li l-ġosti tagħhom kienu middle of the road wisq għal gosti tiegħi, speċjalment f’dawk is-snin, b’xi James Last jew xi non-stop party hits għaddej fl-isfond.

Dan il-ħabib kellu kollezzjoni ta’ diski sostanzjali d-dar. Tista’ tgħid li x-xiri tad-diski kien wieħed mill-passatempi prinċipali tiegħu u parti sostanzjali mill-paga tiegħu aktarx li kien jonfoqha biex jixtri xi nofs tużżana LPs fix-xahar, jekk mhux aktar. Ħafna esponenti magħrufa tal-mużika rock smajthom sew għall-ewwel darba bis-saħħa tiegħu, speċjalment dawk popolari bejn is-snin 70 u l-bidu tas-snin 80. Kien hu li dewwaqni l-mużika ta’ The Stranglers meta sellifni l-ewwel ħames albums tagħhom: Rattus Norvegicus, No More Heroes, Black and White, The Raven, u The Gospel According to the Meninblack. Kellu album ieħor jismu La folie, imma dak kien għadu ħiereġ u qalli “mhux se nsellifulek għalissa, imma għamiltulek fuq cassette.”

Kien propju f’dan La folie li kien hemm din is-silta Golden Brown, lejn l-aħħar tiegħu. Kienet differenti mill-biċċa l-kbira tas-siltiet l-oħra mhux biss fuq dan l-album imma anke fuq l-albums l-oħra. Il-grupp ma kienx laqatni wisq, anke jekk kien xi ftit differenti mill-biċċa l-kbira tal-gruppi l-oħra ta’ dak iż-żmien. Qisu punk imma mhux punk. Qisu rock imma mhux qawwi wisq. Ir-ritmu ta’ Goldern Brown kien qisu xi valz alternattiv, bl-um-pa-pa um-pa-pa kważi rock, imma mhux eżatt. Ċertament però li din kienet xi ħaġa differenti ferm flok it-taħbita ta’ erbgħa b’erbgħa li ssib f’99% (jekk mhux aktar) tad-diski kollha pop jew rock f’dawn l-aħħar sittin sena. Tghġid kumbinazzjonli li l-video ta’ din id-diska jorbot ukoll xi ftit mal-post ta’ qabel din dwar ir-radju mill-Kajr u l-orjentaliżmu?

Ftit wara dan il-ħabib u jien għaqqadna grupp (kif kien jissejħu l-bands dak iż-żmien) u anke daqqejna xi darbtejn flimkien ma’ dak il-ħabib l-ieħor li ntroduċieni għad-Deep Purple u l-orjentaliżmu. Mingħajr qatt m’azzardajna noħorġu fil-pubbliku, wieħed mill-ismijiet li konna nużaw bejnietna għal dan il-grupp kien The Clockwork Wizards. Isem pretenzjuż misruq mill-film The Abominable Dr. Phibes bl-attur Vincent Price fil-parti prinċipali.